وقتی صحبت از اختلالات خواب می شود، ذهن بیشترمان می رود به سمت دیر به خواب رفتن یا زوداز خواب بیدارشدن. ولی حقیقت این است که بیماری های خواب، طیفی بسیار گسترده تر از این دو مورد دارند و یکی از آنها اختلال خواب گردی است....  
  
   
 
 
 حدود ۱۰درصد از افراد در طول زندگی حداقل یک مرتبه دچار اختلال راه رفتن در خواب می شوند. این پدیده که گاه به صورت اختلال در می آید، توزیع وسیعی دارد و به همین میزان ازنظر شدت و تعداد دفعات نیز گسترده است. خوشبختانه در بیشتر موارد، این حالت ازنظر زمانی کوتاه مدت است و بنابراین خطرناک محسوب نمی شود اما در مواردی که اختلال طولانی شود، ممکن است بیمار طی این دوره ها به خود صدماتی را وارد کند. عمده بیماران در گروه سنی قبل از نوجوانی قرار دارند.
با افزایش سن از شیوع بیماری کاسته ولی به شدت آن افزوده می شود. خوابگردی که سومنامبولیسم نیز نامیده می شود، شامل یک رشته رفتارهای پیچیده است که در ثلث اول شب و در خلال مراحل خوب عمیق شروع می شود و اغلب (ولی نه همیشه) به ترک بهتر و راه انداختن می انجامد که بدون هوشیاری کامل و خاطره بعدی از این دوره است.

● علل خوابگردی

مقدمه

اختلال خوابگردی یکی از اختلالات خواب و در زمره بدخوابی‌ها طبقه‌بندی شده ‌است. بر اساس DSMIV بدخوابی‌ها شامل بی‌خوابی اولیه ، پرخوابی اولیه ، نارکولپسی ، اختلالات خواب مربوط به تنفس ، اختلالات خواب ریتم شبانه روزی ، اختلال کابوس (اختلال اضطراب رویا) ، اختلال وحشت خواب ، پاراسومینا و اختلال خوابگردی می‌باشد. خوابگردی به مجموعه حرکتی ناهوشیاری اطلاق می‌گردد که طی خواب به صورت اعمال کم و بیش هماهنگ شده (برخاستن، راه رفتن، اجرای یک وظیفه ساده) متجلی می‌شود خاطره‌ای از این رویداد در بیداری باقی نمی‌ماند. این پدیده در کودکان و نوجوانان و نیز در افراد هیستریک و پاره‌ای از مصروعین مشاهده می‌شود.

خوابگردی (به انگلیسی: somnambulism) قدم زدن و انجام دادن کارهایی به صورت نیمه‌خودکار در ضمن خواب، بی‌آنکه شخص در بیداری آنچه را انجام داده است به یاد آورد.

تعریف :

خواب گردی یک اختلال در خواب به شمار می رود و به وسیله ی راه رفتن و یا دیگر فعالیتها در هنگام خواب توصیف می شود . به این اختلال Somnambulism نیز گفته می شود .

خواب نرمال از یک چرخه با مراحل گوناگون از خواب آلودگی سبک تا خواب عمیق تشکیل شده است . زمانی که انسان خواب می بیند ، چشم او به سرعت حرکت می کند . که این مرحله ی متفاوتی در خواب است که به آن REM یعنی حرکت سریع چشم ( Rapidly Eye Movement ) می گویند . در هنگام شب چندین بار مراحل REM  وNon-REM   ( غیر REM ، مرحله ای که در آن خواب دیده نمی شود ) تکرار می شود . خواب گردی معولا در مرحله ی non-REM ، در اوایل شب (اوایل خواب) رخ می دهد . البته در مرحله REM در نزدیکی صبح هم ممکن است اتفاق بیفتد .

خواب گردی شامل نشستن و یا ظاهرا بیدار بودن در هنگام خواب ، بلند شدن و راه رفتن و یا فعالیت های پیچیده تری مانند جابجا کردن اثاث خانه ، حمام رفتن ، لباس پوشیدن و یا در آوردن و حرکاتی از این قبیل می باشد . یک دوره ی خواب گردی می تواند بسیار کوتاه نزدیک به چند ثانیه و یا بلند در حدود 30 دقیقه و بیشتر رخ دهد .

بیدار کردن کسی که در خواب راه می رود خطرناک نیست البته این امر عموما باعث گیجی و بهت زدگی فرد برای مدت کوتاه می شود . دیگر تصور اشتباه این است که فرد در هنگام خواب گردی آسیبی نمی بیند . در صورتی که به علت عدم تعادل و زمین خوردن معمولا افراد خواب گرد مجروح می شوند .

خواب گردی در هر سنی رخ میدهد . اما بیشتر در سنین 6 تا 12 سالگی اتفاق می افتد . البته در کودکان بزرگتر ، افرار بزرگسال و حتی افراد مسن نیز دیده می شود .

علائم :

1- باز بودن چشم در هنگام خواب

2- بی روح بودن حالت چهره

خواب‌گردی در کودکان و خردسالان شایع است اما در بسیاری از موارد خواب‌گردی مربوط به دوران کودکی ممکن است تا دوران نوجوانی ادامه پیدا کند.

در حالی که گاهی اوقات کودک خواب‌گرد فقط در اتاق خواب خود در خواب راه می‌رود، اما احتمال دارد که از این کودکان رفتارهای خطرناک‌تری مانند پایین رفتن از پله‌ها یا خارج شدن از منزل درحال خواب مشاهده شود.

در همین رابطه موسسه آمریکایی نمورس پیشنهاداتی را برای چگونگی برخورد با کودکان خواب‌گرد ارایه کرده که در زیر به آن‌ها اشاره می‌شود:

- وقتی متوجه شدید که کودک‌تان مشکل خواب‌گردی دارد، سعی نکنید در این وضعیت او را از خواب بیدار کنید چون ممکن است وحشت‌زده شود بلکه فقط به وی کمک کنید تا به رختخوابش برگردد.

- برای جلوگیری از خارج شدن کودک از منزل تمام درها و پنجره‌ها را قفل کنید.

- برای این کودکان از تختخواب دو طبقه استفاده نکنید. - اتاق را از اثاثیه مرتب کرده و به ویژه کف اتاق را تمیز کنید تا فرزندتان به هنگام خواب‌گردی زمین نخورد و اطمینان حاصل کنید که لوازم شکستنی و خطرساز دور از دسترس وی هستند.

خوابگردی، تکرار رفتارهای حرکتی پیچیده ای است که در خلال خواب به صورت کم و بیش هماهنگ شده (از قبیل برخاستن، راه رفتن، اجرای یک کار ساده و جز آن) متجلی می شود.(دادستان، ۱۳۷۸)

راه رفتن و خواب، با نشستن کودک در رختخواب آغاز می شود، در این حالت چشمها بازند اما پیدا است که نمی بینند. کودک معمولاً از رختخواب بیرون می آید و شروع به راه رفتن می کند.اما امکان دارد این حالت قبل از رسیدن به مرحله راه رفتن پایان یابد.راه رفتن در خواب بدون آگاهی کودک صورت می گیرد و پس از اتمام آن کودک آن را به یاد نمی آورد. اغلب اوقات ، شخص در خلال راه رفتن از آنچه در اطرافش می گذرد، کاملاً بی خبر است و بیدار نمی شود و یا امکان دارد بیدار شده، تا چند دقیقه ای گیج و مبهوت بماند یا بدون آنکه از چیزی آگاه شود، به رختخواب باز گردد.(ریتا ویکس، ۱۹۸۴)

- چه وقت به پزشک مراجعه کنیم؟

- خوابگردی برای خود فرد یا دیگران خطرناک شده است.

- خوابگردی با انقباضات پرشی و مکرر صورت و دست‌هاست.

- خوابگردی در بزرگسالی شروع شده است.

- خوابگردی نشانهٔ چیست؟

اگر کودکتان در خواب راه می‌رود، نگران نشوید. خوابگردی در کودکان، و احتمالاً در بزرگسالان، چیزی کاملاً طبیعی است.

بهترین (و شاید تنها) کاری که باید بکنید مراقبت از خوابگرد است تا به خودش آسیبی نرساند. پنجره‌ها را قفل کنید، درها را ببندید، و سر راه پله‌ها مانع بگذارید. کودک به‌تدریج عادت خوابگردی را کنار می‌گذارد. خوابگردی ممکن است در بزرگسالی شروع شود. عواملی مثل سابقهٔ خانوادگی، مصرف الکل، و بی‌خوابی می‌تواند فرد را به خوابگردی بکشاند.

راه رفتن در عالم خواب موضوعی تازه و غیرعادی نیست و بسیارند کسانی که وقتی در خواب عمیق فرو می‌روند، ناخودآگاه از رختخواب برمی‌خیزند و در اتاق یا خانه خود چند ثانیه یا چند دقیقه‌ای به شبگردی می‌پردازند. ولی گاهی این حالت از چند ثانیه و دقیقه تجاوز می‌کند و اتفاقات عجیبی طی آن روی می‌دهد. به نمونه‌هایی که از این نوع خوابگردی‌های غیرعادی به ثبت رسیده‌اند، توجه کنید:

خوابگرد قاتل

«کنت پارکس» 23 ساله و اهل تورنتو بود که به همراه همسر و دختر کوچکش در این شهر زندگی می‌کرد. او به خاطر بیکاری و قرض‌های بسیار گرفتار مشکل بی‌خوابی شده بود. کنت صبح زود روز 23 می‌ سال 1987 از رختخواب برخاست، سوار اتومبیل خود شد و 23 مایل راه را طی کرد تا به منزل خانواده همسرش رسید. سپس ...
لطفا به ادامه مطلب مراجعه كنيد.

 

 در پی مطالعاتی که بر روی افراد خواب‌گرد انجام گرفته است این نتیجه بدست آمده که علت آن نقص ژنتیکی موروثی است و حتی داشتن یک نمونه از این ژن معیوب هم سبب بروز خواب‌گردی می‌شود.

کارشناسان امیدوارند که بتوانند به این ترتیب راه معالجه خواب‌گردی را نیز بیابند.

10 درصد از کودکان و یک نفر از هر 50 نفر بزرگسال ممکن است به مشکل خواب‌گردی دچار شوند. برای بسیاری این یک مشکل جزئی محسوب می‌شود اما در مواردی هم، این مشکل می‌تواند زندگی را به کلی مختل کند و یا موجب تصادف و جراحات شود.

حتی در مواردی پیش آمده است که افراد مبتلا به این مشکل مرتکب قتل نیز شده‌اند.

کارشناسان ژنتیکی در یک مجله پزشکی مدعی شده‌اند که پس از مطالعه بر روی دست‌کم 4 نسل از خانواده افراد خواب‌گرد به عامل اصلی آن که نوعی نقص ژنتیکی موروثی است پی برده‌اند.

آزمایش دی ان ای ( DNA) بر روی 22 نفر از بستگان خواب‌گردان نشان داد که نقص کروموزم عامل آن به سه نسل قبل از آنها باز می‌گردد.

در این مطالعات همچنین معلوم شد که در 20 نفر از این افراد، امکان انتقال این نقص ژنتیکی و در نتیجه ابتلای نسل بعد به مشکل خواب‌گردی به میزان 50 درصد وجود دارد.

به دنبال وقوع یک پدیده عجیب بر فراز شهر مسکو در هفته اخیر موجی از شایعات درباره دلیل بروز چنین چیزی در محافل علمی جهان شنیده می‌شود.
یکی از سخنگویان سازمان هواشناسی مسکو در این زمینه گفت: در روزهای اخیر چندین جبهه هوا از مسکو عبور می‌کرده و یکی از آنها از قطب شمال می‌آمده که با توجه به تابش خورشید در زمان وقوع این حادثه شاهد چنین چیزی بودیم. تشکیل ابر قارچ مانندی برروی مسکو باعث هراس برخی از اهالی این شهر شد. وی در ادامه گفت: این یک پدیده اپتیکال است و اگر دقیق‌تر نگاه کنید قطعاً اشعه‌های خورشید را که از میان آن می‌تابند مشاهده خواهید کرد و البته ابرها در مناطق مختلف جهان می‌توانند اشکال مختلفی داشته باشند.
اما برخی از محققان محیط زیست آلودگی هوای مسکو را عامل اصلی این پدیده عجیب می‌دانند و معتقدند آلودگی شدید هوای مسکو در سال‌های اخیر سبب این ماجرا بوده است. ولی این مسئول روسی به شدت این موضوع را تکذیب می‌کند و معتقد است چنین پدیده‌ای نمی‌تواند بر اثر آلودگی هوا باشد. او تاکید می‌کند شاید در روزهایی که هوا صاف باشد وجود غبار در هوا به شکل ابر باشد اما با توجه به اینکه وزش باد در مسکو در روزهای اخیر شدید بوده چنین چیزی نمی‌تواند رخ داده باشد.
آلودگی هوا یکی از مهمترین مشکلات شهر مسکو در سال‌های اخیر بوده که تلفات انسانی بر اثر سکته قلبی و بیماری‌های تنفسی را چهار برابر بیشتر نسبت به دهه‌های قبل کرده است و تاکنون مقامات این کشور عکس‌العمل مناسبی برای حل این معضل نداشته‌اند.